Finfinnee, Amajjii 9, 2017 (FMC)- Hawaasa keessatti nama ni du’aan hintilmaamamne irratti du’aatiin tasaa yeroo mudatu darbee darbee kan dhaga’amuudha.
Innis “abaluu akka tasaa du’e. Rafee achummaatti boqotee argame.
Yookaan ammoo, mana qorichaa dhaqee boqotee fuudhanii galan.
“Maal fayyaa hinturree…, kaleessayyuu waliiin taphataa oollee…!, Dhiyoo argeenii hinturre…maal amma na bira darbe miti…?!” jedhamee raajii kan namatti ta’uudha.
Ofii du’aatiin tasaa maali? Sababni isaa fi tooftaa ittisaa qabaa laata?
Hospitaala Adaamaatti Ogeessi Dhibee Keessaa fi Barsiisaan Xiinsammuu Dooktar Kibiruu Mardaasaa, dhukkubee yookaan dhibeen itti hammaatee adeemsa keessa ta’uu danda’a garuu, du’aatiin tasaa akaakuuwwaan ittiin lubbuun namaa darbuu keessa tokko jedhu yaadaa Faanaa Dijitaaliif kennaniin.
Namni fayya qabeessa turee akka ulaagaa Dhaabbata Fayyaa Addunyaan turtii sa’aatii tokkoon dura fayyaa turee, yookaan, dhibee salphaa namni qabaachaa ture, dhibechi ni ajjeessa jedhamee namnis Ogeessi Fayyaas utuu hintilmaamiin kan du’uu ta’uu eeru.
Du’aatii tasaaf wantoonni sababa ta’an hedduun akka jiran kan kaasan Dooktar Kibiruun, yeroo hedduu daa’immanis, ga’eessotarratti kan mudatuu fi hammi du’aatii tasaatiif saaxilamuu umrii faana dabalaa kan deemu ta’uu kaasaniiru.
Keessummaa dhukkuboonni onnee fi hidda dhiigaan walqabatan, hidda dhiigaan kan dhiiga raabsitu yoo cufame, dhahannaan onnee kan hinbaramne akka malee dabaluun du’aatii akka tasaaf saaxiluu kan danda’uudha jedhu.
Dhibee akka Istirookii, gaggabdoo namarra bubbuleen namni kufee hancufni ujummoolee qilleensaa cufuurraan, namoota dhibee sukkaaraa dhukkubsatan sukkaarri qaama keessaa akka tasaa gadi hir’isuun, da’immaan irratti ammoo ho’i qaama isaanii garmalee gadi bu’uun du’aatii tasaaf sababoota saaxilan keessaa ta’uu eeru.
Kana malees, namoonni sababoota garaagaraatiin summiin of ajjeesuu, dawaalee mana qorichaatii fudhataman hamma ogeessaan gorfamuun olitti fudhachuun, hirriba keessa fe’amuun tasa namni du’uu akka danda’u kaasu.
Namni dhibee qabu tokko mana yaalaa dhaquun talaallii fudhatee boqote kan jedhamu, carraan isaa dhiphaa ta’us, yoo dogoggora wal’ansarratti mudatuun ta’een ala jedhu Dooktar Kibiruun, namoonni duraan dhibee onnee, sukkaaraa, ujummoon dhiigaa, dhiiga gara onneetti geessitu tasa cufamuun, sammuu keessatti dhiiguurraan, ujummoon dhiigaa, dhiiga gara sammuutti geessuu itituu dhiigaan yoo cufame du’aatii tasaaf kan nama saaxilu ta’uu dubbatu.
Baay’achaa adeemuun du’aatii tasaa kun dhibeewwan hindaddabarre kanneen eeraman faana haalli isaa dabalaa akka dhufe kaasu.
Irra jireessaan du’aatii tasaaf ka’umsi olaanaan dhibeewwan onnee fi hidda dhiigaan walqabatan akka ta’es eeraniiru.
Du’aatii tasaa kana ittisuufis dhibee onnee fi hidda dhiigaarratti bal’inaan hojjechuu akka barbaachisu akeeku.
Rakkoo maatii keessaa yookaan hawasaa keessaa garaagaraarraan kan ka’e, qoricha garaagaraa fudhachuu, wantoota garaagaraa waraanachuu, tarkaanfii of miidhuu ofirratti fudhachuutti deemuurra namaan mari’achuun of tasgabbeessuu, gorsa xiinsammuu argachuu akka barbaachisu ibsu.
Keessumaa, namoonni umriin fagaatan dhibeewwan daddarboo hintaane olitti eeraman qaban, dawaa fudhachuu, hordoffii yaalaa gaarii taasisuu, nyaata utuu hinnyaatiin dawaa akka hinfudhanne yeroo baay’ee kan gorfamu ta’uu himan.
Wantoota ka’umsa dhibee kanaa ta’anirraa of qoqqobuu fi eeggannoo taasisuun barbaachisaadhas jedhu.
Nyaata coomni itti heddummaatu nyaachuu hir’isuu, sochii qaamaa gahaa taasisuu, nyaata baay’ee mimmi’aawaa soorachuurraa of qusachuu, kuduraalee fi muduraalee heddumminaan soorachuu aadeffachuu, carraa du’aatii tasaaf saaxilamuu harka hedduun kan xiqqeessu ta’uu dubbataniiru.
Addatti, darbee darbee namoonni Daranyoo Sombaa qaban hawaasa naannawaa baadiyyaa biratti kan aadeffatamaa dhufe ‘dawaa Adirenalin fudhadhu malee natti hinwayyaa’uu’ yeroo jedhan kan dhaga’amu ta’uu kaasan.
Kun ammoo ogeessa fayyaan sirriitti ilaalamee yoo hinkennamne, dawichi karaa hidda dhiigaan waan kennamuuf dogoggora du’aatii tasaaf saaxilu uumuu waan maluuf, hawaasni kana hubachuun eeggannoo cimaa taasisuu akka qabu dhaamaniiru.
Dabalaa Taaddasaatu gabaase.
#Oromia #Ethiopia